Ruszył konkurs na projekt Muzeum Szkuty i Urzecza w Czersku

Muzeum Szkuty i Urzecza w Czersku powstanie w sąsiedztwie miejsca odkrycia cennego wraku. Nieruchomość pod budowę w 2025 r. nabył samorząd województwa mazowieckiego.

– Placówka będzie miejscem prezentacji i ochrony jednego z najcenniejszych odkryć archeologicznych związanych z historią żeglugi, a zarazem ważnym ośrodkiem popularyzacji dziedzictwa kulturowego Urzecza. Ze względu na rozmiary statku budynek przeznaczony do jego prezentacji musi być odpowiednio zaprojektowany i uwzględniać wiele funkcji. Projekt powinien obejmować także zagospodarowanie terenu wokół obiektu – podkreśla marszałek Adam Struzik.

Założenia projektu

Nowo powstający obiekt ma w sposób angażujący łączyć funkcje wystawiennicze, edukacyjne i badawcze. Będzie on wizytówką turystyczną i kulturalną regionu, integrując pamięć o dawnych flisakach i handlu wiślanym z architekturą wpisaną w malowniczy krajobraz doliny Wisły.

– Czersk i Urzecze mają niezwykłą historię, której ważną częścią jest Wisła i związane z nią tradycje. Chcemy, aby Muzeum Szkuty i Urzecza stało się miejscem, które tę historię przywróci współczesnym mieszkańcom i turystom – w atrakcyjny, nowoczesny i angażujący sposób. To będzie wyjątkowa wizytówka Mazowsza i kolejny powód, by odwiedzić Czersk – mówi Anna Brzezińska, członkini zarządu województwa mazowieckiego.

Sąd konkursowy będzie brał pod uwagę m.in. atrakcyjność i oryginalność proponowanych rozwiązań architektonicznych i zagospodarowania terenu, efektywność i zasadność rozwiązań przestrzenno-funkcjonalnych i programowych budynku i zagospodarowania, trafność wpisania obiektu w istniejący kontekst urbanistyczny oraz powiązania kompozycyjne, funkcjonalne, widokowe i komunikacyjne z otoczeniem.

– Sądzimy, że największym wyzwaniem jest lokalizacja muzeum. Teren, na którym zaplanowano inwestycję, jest niezwykle atrakcyjny, a zarazem niełatwy ze względu na topografię, sąsiedztwo doliny Wisły oraz zamku i kościoła w Czersku. Uczestnicy konkursu będą musieli wykazać się dużą wrażliwością przestrzenną, aby nie zatracić obecnych walorów krajobrazowych, przyrodniczych i historycznych miejsca przy wpisywaniu nowego obiektu w tak atrakcyjnej, a zarazem wymagającej przestrzeni – zaznacza prof. dr hab. inż. arch. Bolesław Stelmach, przewodniczący sądu konkursowego.

Ocenie będą podlegać również rozwiązania uwzględniające potrzeby osób ze szczególnymi potrzebami i rozwiązania proekologiczne zastosowane zarówno w budynku, jak i w zagospodarowaniu terenu. Dodatkowo sąd konkursowy oceni realność i efektywność ekonomiczną proponowanych rozwiązań, w szczególności w kontekście kosztów realizacji inwestycji, a także jej późniejszego użytkowania i utrzymania.

Architekci stają przed zadaniem rozplanowania przestrzeni, w której znajdą się m.in.:

• Sala Szkuty Czerskiej: serce muzeum zaprojektowane specjalnie dla statku wiślanego o wymiarach około 30 metrów długości i ponad 7 metrów szerokości. Konstrukcja zostanie odbudowana z wielkogabarytowych, oryginalnych elementów, w tym klepek dna o długości wynoszącej nawet kilkanaście metrów;
• Ekspozycja Urzecze: jej celem jest syntetyczne ukazanie fenomenu nadwiślańskiego mikroregionu Urzecza. Wystawa będzie miała charakter podróży w czasie – od śladów najstarszego osadnictwa z górnego paleolitu, przez mezolit, neolit, epokę brązu, okres wpływów rzymskich i średniowiecze, aż po czasy nowożytne;
• obsługa zwiedzających: nowoczesny punkt informacyjno-kasowy i sklep muzealny;
• działalność naukowo-popularyzatorska i edukacyjna: przestrzeń mieszcząca m.in. Centrum Edukacji przeznaczone do prowadzenia warsztatów dla dzieci, młodzieży i dorosłych;
• zaplecze badawcze i administracyjne: specjalistyczne pracownie służące do opracowania zbiorów, zabezpieczające bieżącą pracę naukową muzealników, a także biura.

– Muzeum umożliwi prezentację zabytkowej szkuty wiślanej z końca XV w. Zabytek ten jest już od ponad 5 lat konserwowany przez pracownię konserwacji drewna archeologicznego naszego muzeum. Wraz z postępem prac poszczególne elementy statku będą składane na miejscu docelowej ekspozycji w muzeum w Czersku – zaznacza dr Wojciech Brzeziński, dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. – Ponadto przewidujemy stworzenie przestrzeni otwartej, poniżej skarpy, na której mieścić się będzie budynek muzeum. Będą tam mogły odbywać się pokazy archeologii eksperymentalnej, festyny oraz pikniki – dodaje.

Jak i do kiedy zgłosić projekt

Postępowanie jest prowadzone w procedurze konkursu ograniczonego, jednoetapowego. Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w konkursie: 28 sierpnia 2026 r. Termin składania prac konkursowych: 15 stycznia 2027 r. do godz. 15 (prace w postaci elektronicznej) i 19 stycznia 2027 r. do godz. 15 (prace w postaci fizycznej).

Pełny harmonogram procedury konkursowej i regulamin konkursu można znaleźć na stronie konkursu: https://konkurs-szkuta.sarp.warszawa.pl.

Pula nagród

Łączna pula nagród pieniężnych wynosi 220 tys. zł netto. Jako konkurs realizacyjny gwarantuje on zdobywcy pierwszej nagrody nie tylko gratyfikację finansową, ale przede wszystkim realny wpływ na kształt przyszłego muzeum. Zwycięzca otrzyma 80 tys. zł netto oraz zaproszenie do negocjacji w trybie zamówienia z wolnej ręki na wykonanie usługi projektowej. Do zdobywcy drugiego miejsca trafi 60 tys. zł netto, a trzeciego – 40 tys. zł netto. Przewidziano też wyróżnienia – dwie nagrody pieniężne w wysokości 20 tys. zł netto każda.

O szkucie czerskiej

Szkuta czerska to pierwszy odkryty w Polsce tak dobrze zachowany i tak duży średniowieczny statek służący do spławu zboża. Łódź została zbudowana pod koniec XV w. Jej rozmiar robi wrażenie – ponad 30 metrów długości i ponad 7 metrów szerokości. Obsługiwało ją aż 20 flisaków. Prawdopodobnie statek był używany przez ponad 60 lat. Podobnych do szkuty obiektów, które są eksponowane w muzeach, nie ma zbyt wielu. Tak duże statki są rzadko wydobywane głównie ze względu na wysokie koszty i utrudnioną logistykę.

Szkutę odkryto w 2009 r. nieopodal zamku Książąt Mazowieckich w Czersku. Została wydobyta w 2018 r. Wrak statku rzecznego znajdował się w dawnym starorzeczu stanowiącym niegdyś spławną odnogę głównego nurtu Wisły. Do czasu jego odkrycia wiedza o jednostkach pływających w tamtym czasie po Wiśle pochodziła głównie z rycin i obrazów. Obecnie trwają prace konserwacyjne nad tym niezwykłym obiektem w Pracowni Konserwacji Drewna Państwowego Muzeum Archeologicznego w Rybnie.

Biuro Prasowe
Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego,
tel. 22 59 07 602, kom. 510 591 974,
e-mail: rzecznik@mazovia.pl