Leśne dywany

Gdy dni są coraz cieplejsze z zimowego snu budzą się drobne i niepozorne rośliny leśnego runa. Pomimo, że dorastają najczęściej tylko do kilkunastu centymetrów wysokości mogą pokrywać całe połacie lasu. Dzięki temu na dnie lasu, pośród szarych drzew powstają kolorowe dywany.

Kwiatowe kobierce

Największe kobierce tworzy z reguły zawilec gajowy o białych, czasem różowych kwiatach, które zamykają się i zwisają o zmroku i w pochmurne dni. Jest rośliną trującą, jego kwiaty zapylane są przez owady, a nasiona prawdopodobnie roznoszone przez mrówki. Nieco mniejszy zawilec żółty preferuje bardziej wilgotne miejsca. Oba gatunki są blisko spokrewnione i tam, gdzie występują razem, możemy spotkać ich mieszańce. Żółte kobierce tworzy również ziarnopłon wiosenny zwany też jaskrem wiosennym lub pszonką. Ma sercowate liście i był on wykorzystywany do celów leczniczych.

Żółte kwiaty ma również złoć żółta, która jednak należy do rodziny liliowatych, w związku z czym jej liście są długie i wąskie. Najłatwiej spotkać ją w wilgotnych lasach.

Pospolitym gatunkiem jest szczawik zajęczy, którego kwiaty mogą być białe, rzadziej różowe lub fioletowe. Jego trójlistkowe liście przypominają wyglądem liście koniczyny, wyróżniają się jednak zdolnością do zamykania się i rozkładania w zależności od pory dnia i ilości docierającego do nich światła.

Fioletowo-białe kobierce tworzą kokorycze: pusta i pełna. Ich kwiaty mogą być także kremowe czy różowe. Zebrane są na szczycie łodygi w grono, w którym znajduje się od 4 do 20 kwiatów. Ich organem przetrwalnikowym są bulwy, które były dawniej wykorzystywane w celu zwiększenia koncentracji i poprawy pamięci.

Ciekawą rośliną jest łuskiewnik różowy o łuskowatych, różowawych lub różowobiaławych liściach i grzbiecistych, jasnoróżowych kwiatach. Jest on bezzieleniowym pasożytem drzew i krzewów liściastych, głównie leszczyny, olszy czarnej i buka. Za pomocą ssawek przyczepia się do podziemnych organów innych roślin, by czerpać z nich substancje organiczne oraz wodę i sole mineralne.

Podziemne pączki

Rośliny te należą do tzw. geofitów, czyli roślin ziemnopączkowych, które część roku o niekorzystnych warunkach dla wegetacji spędzają pod ziemią. W poprzednim sezonie wszystkie te rośliny zgromadziły substancje zapasowe w podziemnych organach takich jak bulwy, kłącza i cebule. Dzięki temu wiosną mogą szybko wytworzyć kwiaty i wydać nasiona zanim na drzewach rozwiną się liście i na dnie lasu zacznie brakować światła. Latem naziemne organy geofitów stopniowo brunatnieją i zamierają, a rośliny resztę roku przeczekują pod ziemią, aż do kolejnej wiosny.

Fioletowy zawrót głowy

Wiosenne dywany powstają nie tylko dzięki geofitom. Fioletowe akcenty tworzą kwiaty przylaszczki pospolitej, która ma charakterystyczne trójklapowe liście. Część z nich jest zimozielona, więc podczas kwitnienia możemy zobaczyć również te zeszłoroczne. Pączki przylaszczki nie zimują pod ziemią, lecz nad nią tuż przy jej powierzchni (są więc hemikryptofitami, czyli roślinami naziemnopączkowymi).

Podobnie jak przylaszczki zimują różowo-fioletowe miodunki nazywane „płucnikiem” ze względu na ich lecznicze właściwości. W wilgotnych lasach, przy brzegach zbiorników wodnych, możemy spotkać także bladozieloną śledziennicę skrętolistną. Jej kwiaty są niepozorne, żółtozielone i pozbawione płatków. Otoczone są złocistożółtymi liśćmi, które wabią owady. Liście mają kształt sercowaty lub nerkowaty.

Sercowate liście ma występujący pospolicie fiołek leśny. Niebieskofioletowe kwiaty z ostrogą osadzone są na długich szypułkach. Co ciekawe, ich nasiona potrafią wystrzeliwać z torebek nasiennych nawet na odległość kilku metrów, mogą być także roznoszone przez mrówki. Ich kwiaty są jadalne, można wykorzystywać je do dekoracji sałatek, deserów i napojów.

Małe, a tak ważne

Wczesnowiosenne rośliny runa leśnego pełnią nie tylko funkcję krajobrazową. Kwitną masowo, w czasie, kiedy nie ma jeszcze zbyt wiele innych kwiatów. Stanowią więc bardzo ważne źródło pokarmu dla wygłodzonych po zimie owadów zapylających. Są także chętnie zjadane przez inne zwierzęta, np. sarny. Poza tym zatrzymują wodę powierzchniową, regulują wilgotność i temperaturę gleby oraz chronią ją przed erozją. Mają także ogromne znaczenie w obiegu pierwiastków w lesie. Wiosną, gdy pobór biogenów przez drzewa jest jeszcze ograniczony to właśnie rośliny runa prowadzą proces ich wiązania. Latem, gdy ich naziemne części obumierają i ulegają rozkładowi, pierwiastki stają się ponownie dostępne tym razem dla drzew i roślin późnego lata. W ten sposób rośliny runa leśnego zatrzymują pierwiastki blisko powierzchni ziemi i zapobiegają ich wymywaniu w głębsze, niedostępne warstwy gleby. Rośliny tworzące kolorowe kobierce są zatem nie tylko pięknym, ale także bardzo ważnym elementem ekosystemu lasu.

Wiosenne spacerowanie

Wiele zwiastunów wiosny możemy spotkać w parkach krajobrazowych Mazowsza. W lasach Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego łany zawilców i przylaszczek zobaczymy podczas spacerów ścieżką przyrodniczą „Uroczysko Ceranów”. Ze ścieżki „Korczew-Bużyska” możemy natomiast podziwiać kokorycze rosnące w rezerwacie przyrody Przekop. Wiele geofitów rośnie także przy ścieżce „Tropem łosia”. Warto się spieszyć, gdyż ten kolorowy spektakl nie potrwa zbyt długo.