Dżentelmen i jego tajemnica

Stanisław Wilhelm Lilpop (1863–1930) – spadkobierca przemysłowej fortuny, jeden z założycieli Podkowy Leśnej – został patronem 2025 roku na Mazowszu. Jego barwne, a zarazem tragiczne życie, jest przypomnieniem o kruchych i trwałych śladach, jakie po sobie zostawiamy.

Potomek rodu zegarmistrzów przybyłych do Polski w XVIII w. z Austrii, właściciel dóbr brwinowskich i wydzielonego z nich folwarku Wilhelmów, syn Stanisława Lilpopa, wynalazcy i współtwórcy koncernu metalowego Lilpop, Rau&Lewenstein, był przede wszystkim zapalonym podróżnikiem i myśliwym. Smakował życie i sztukę. Miał również inną wielką pasję – fotografię.

Otwartość na nieznane

Często dokumentował swoje podróże (w tym słynną wyprawę na safari do Kenii na przełomie lat 1910–1911), portretował najbliższych i życie towarzyskie Warszawy. I prawdopodobnie był jednym z pierwszych Polaków wykonujących zdjęcia barwne i to już na początku XX w.! Choć robił je amatorsko, to cechują się one niezmiennie w czasie plastyczną wyobraźnią i tajemnicą. Zdumiewają artystycznym piętnem – zarówno talentem, jak i rzemiosłem. Nierzadko mają one również cenną wartość etnograficzną. O jego afrykańskim cyklu fotografii, po wielu latach, z uznaniem wypowiadał się Ryszard Kapuściński – wybitny publicysta, poeta i fotograf, zwany „cesarzem reportażu”. Doceniał pomysłowość Lilpopa, dostrzegał jego żywe zainteresowanie i otwartość na nieznaną, zupełnie odmienną kulturę.

Obecność w sztuce

Ekscentryczny ziemianin i przemysłowiec sam został również upamiętniony w rodzimej sztuce. Stał się jednym z bohaterów bestsellerowej powieści „Stulecie Winnych” Ałbeny Grabowskiej (współczesnej popularnej pisarki mieszkającej na Mazowszu) oraz nakręconego na jej podstawie telewizyjnego serialu. Jego postać została także utrwalona w XX-wiecznej literaturze, w głośnych niegdyś książkach: „Soból i panna” Józefa Weyssenhoffa oraz „Sława i chwała” Jarosława Iwaszkiewicza. Oba tytuły również z powodzeniem zekranizowano.

Miasto–ogród

Pozostawił po sobie trwały ślad w historii centralnej części Ziemi Mazowieckiej. Zrealizowanym projektem, który stanowi piękne dziedzictwo jego rodu, jest Podkowa Leśna – malownicze miasto–ogród położone pod Warszawą (powiat grodziski). Lilpop z zamiłowania do przyrody przekształcił część swego majątku w gospodarstwo leśne, a w 1925 r., wspólnie z konsorcjum „Siła i Światło” oraz Bankiem Związku Spółek Zarobkowych, powołał do życia Spółkę „Miasto-Ogród Podkowa Leśna”. Uważał, że w otoczeniu przyrody można się rozwijać intelektualnie i tworzyć silne lokalne więzi.

Natura w harmonii z kulturą

Swoją ukochaną jedynaczkę Annę wydał za Jarosława Iwaszkiewicza i to dla niej zbudował słynne Stawisko – willę, w której obecnie mieści się Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów.

– Od samego początku, czyli od 1928 r., Stawisko pełniło rolę tętniącego życiem ośrodka kulturalnego, goszcząc wybitnych twórców, takich jak: Karol Szymanowski, Jan Lechoń czy Czesław Miłosz. W czasie II wojny światowej Stawisko było schronieniem dla wielu uciekinierów z Warszawy, w tym Jerzego Andrzejewskiego czy Poli Gojawiczyńskiej. Po śmierci Iwaszkiewicza w 1980 r., zgodnie z jego wolą, dom został przekształcony w muzeum, które zachowuje charakter wnętrz i kontynuuje tradycje literacko-muzyczne – przypomina Agata Kościelna-Ratowska, dyrektorka muzeum.

Dzisiejsza działalność tej instytucji to dbałość o zachowanie ducha domu i historii jego mieszkańców wraz z różnorodną ofertą wydarzeń kulturalnych (wystawy, koncerty, spotkania autorskie). Stawisko oferuje również możliwość spaceru po 16-hektarowym parku, który tak inspirował Iwaszkiewicza.

I pasja, i rozpacz

Stanisław Wilhelm Lilpop, choć wędrował przez świat twórczo i wydawałoby się beztrosko, przez lata zmagał się z depresją. Zmarł śmiercią tragiczną. Odebrał sobie życie 5 listopada 1930 r. w warszawskim hotelu Polonia. Został pochowany na cmentarzu w Brwinowie. Zachętą do prób rozszyfrowania jego tajemnicy może stać się wystawa aktualnie prezentowana w Stawisku – „Między pasją a rozpaczą”.

– Ekspozycja przybliża burzliwe losy tej fascynującej postaci, od genealogii przez zainteresowania, ulubione aktywności i najważniejsze relacje, po dramatyczny koniec. Na wystawie prezentujemy unikatowe dokumenty, fotografie, listy oraz osobiste pamiątki Lilpopa, które rzucają szersze światło na jego biografię – zaprasza Agata Kościelna-Ratowska.

Wydarzenie, które jest integralną częścią obchodów Roku Lilpopa na Mazowszu, akcentuje wkład całej rodziny w rozwój kultury i przemysłu oraz jubileusz stulecia Podkowy Leśnej. Potrwa do 31 sierpnia.