Skrzydlaci podróżnicy

Podczas wędrówki ptaki potrzebują miejsc odpoczynku i żerowania. Jednymi z takich przystanków na mapie Mazowsza są Nadbużański Park Krajobrazowy i Brudzeński Park Krajobrazowy (wchodzą w skład Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych – instytucji samorządu województwa).

Nadbużańska ostoja

Rozległe łąki oraz rozlewiska doliny Bugu stwarzają dogodne warunki dla setek ptaków zatrzymujących się tu na krótki postój. Pierwszymi wiosennymi gośćmi są zazwyczaj gęsi zbożowe i gęgawy. Często widuje się je na łąkach, gdzie poszukują świeżej trawy. Różnią się kolorem dzioba – u gęgawy jest on pomarańczowo-cielisty, a u gęsi zbożowej – ciemny u nasady, dalej pomarańczowy z czarnym zakończeniem. Wraz z nimi przylatują żurawie, które donośnym klangorem oznajmiają swoje przybycie. Na starorzeczach i płytkich rozlewiskach odpoczywają też cyraneczki, głowienki, rożeńce i świstuny. Te ostatnie nazwę zawdzięczają charakterystycznemu świszczącemu odgłosowi, jaki wydają, przypominającemu dźwięk wiatru.

Z nastaniem pełnej wiosny pojawiają się rzadziej spotykane gatunki, takie jak: sowy błotne, bataliony, kszyki, rycyki czy kuliki wielkie. Ptaki te preferują podmokłe łąki i torfowiska – część z nich gniazduje właśnie w dolinie Bugu. Szczególnie efektowne są toki kszyków: samce wznoszą się wysoko w powietrze, po czym spadają, rozkładając sterówki, które wydają dźwięk przypominający kozie beczenie, stąd ich ludowa nazwa – koziołek.

Brudzeńska przystań

Drugim ważnym przystankiem dla migrujących ptaków jest Brudzeński Park Krajobrazowy, położony na Pojezierzu Dobrzyńskim. Choć niewielki, wyróżnia się dużym bogactwem ptasich gatunków. Lasy, łąki i dolina rzeki Skrwy Prawej są siedliskiem dla ptaków lęgowych i przelotnych. Symbolem parku jest dudek – barwny ptak z czubkiem z piór i długim, zakrzywionym dziobem. Jego obecność w sezonie lęgowym świadczy o dobrej kondycji środowiska.

W głębi lasów gniazduje także bocian czarny, znacznie bardziej skryty niż jego biały kuzyn. W parku można spotkać pojedyncze pary tego rzadkiego ptaka, który żeruje w płytkich wodach, polując na ryby i płazy. Wśród drapieżników warto wspomnieć o trzmielojadzie, który specjalizuje się w łowieniu os i trzmieli. Często można dostrzec go szybującego wysoko nad lasem w spokojnym, kołującym locie. Kolejnym cennym mieszkańcem parku jest bączek – najmniejszy czaplowaty w Europie. Choć skryty, zdradza swoją obecność charakterystycznym dudniącym głosem. Występuje głównie w trzcinowiskach doliny Skrwy.     

Skrzydlaci nawigatorzy

Zmiana pór roku to główny powód, dla którego wiele gatunków ptaków podejmuje wędrówki. Migracje odbywają się wiosną i jesienią – ptaki przemieszczają się między lęgowiskami a zimowiskami.

W trakcie lotu ptaki korzystają z różnych strategii nawigacji. Aktywne za dnia orientują się według położenia słońca i ukształtowania terenu, nocne kierują się pozycją gwiazd. Dodatkowo posiadają zmysł pozwalający im wykrywać zmiany pola magnetycznego Ziemi i utrzymywać właściwy kurs. Podczas wędrówki ptaki tworzą formacje ułatwiające lot. Najbardziej znany układ to tzw. klucz w kształcie litery „V”, stosowany  m.in. przez gęsi i żurawie. Taka struktura zmniejsza opór powietrza.