{"id":97021,"name":"pracowali-jak-chlopi-a-zyli-jak-szlachta-sladem-mazowieckich-olendrow","title":"Pracowali jak ch\u0142opi, a \u017cyli jak szlachta. \u015aladem mazowieckich olendr\u00f3w","desc":"Na Mazowszu jest ponad 190 wsi zasiedlonych przez tzw. olendr\u00f3w. Najpierw byli to holenderscy ch\u0142opi wyznania menonickiego, potem niemieccy protestanci, te\u017c zwani olendrami, bo osiedlali si\u0119 u nas na prawie holenderskim. Historia ich osadnictwa jest fascynuj\u0105ca i wci\u0105\u017c pozosta\u0142o po nich w naszym regionie du\u017co \u015blad\u00f3w, m.in. dom\u00f3w mieszkalnych, \u015bwi\u0105ty\u0144 czy cmentarzy.","header":"Pracowali jak ch\u0142opi, a \u017cyli jak szlachta. \u015aladem mazowieckich olendr\u00f3w","lead":"Na Mazowszu jest ponad 190 wsi zasiedlonych przez tzw. olendr\u00f3w. Najpierw byli to holenderscy ch\u0142opi wyznania menonickiego, potem niemieccy protestanci, te\u017c zwani olendrami, bo osiedlali si\u0119 u nas na prawie holenderskim. Historia ich osadnictwa jest fascynuj\u0105ca i wci\u0105\u017c pozosta\u0142o po nich w naszym regionie du\u017co \u015blad\u00f3w, m.in. dom\u00f3w mieszkalnych, \u015bwi\u0105ty\u0144 czy cmentarzy.","keywords":"","changes":"Zmiana tre\u015bci.","menu":"Pracowali jak ch\u0142opi a \u017cyli jak szlachta. \u015aladem mazowieckich olendr\u00f3w","path":"\/pl\/pismo-samorzadu-wojewodztwa-mazowieckiego\/msp-nr-7-99-20260714\/pracowali-jak-chlopi-a-zyli-jak-szlachta-sladem-mazowieckich-olendrow.html","url":"\/pl\/pismo-samorzadu-wojewodztwa-mazowieckiego\/msp-nr-7-99-20260714\/pracowali-jak-chlopi-a-zyli-jak-szlachta-sladem-mazowieckich-olendrow.html","infoOwner":"","dateFirstPublicate":"2026-07-15 13:20:40","dateLastVersionPublicate":"2026-07-20 14:51:53","dateAvailableFrom":"","dateAvailableTo":"","type":"Zwyk\u0142a","pageParams":[],"components":[{"id":"dfd675cd-b6e3-11ea-971f-0050568c03d4","type":"PageTitle","name":"Tytu\u0142 sekcji","description":"Tytu\u0142 strony","content":{"title":"Mazowsze. Serce Polski, nr 7 (99) 2026"}},{"id":"dfd7d0fb-b6e3-11ea-971f-0050568c03d4","type":"ContentWYSIWYG","name":"Tre\u015b\u0107 strony","description":"Tre\u015b\u0107 strony","content":{"content":"\u003Cp\u003EZacz\u0119\u0142o si\u0119 w\u00a0pierwszej po\u0142owie XVI wieku, gdy holenderscy menonici, zaliczani do protestant\u00f3w, byli zmuszeni ucieka\u0107 ze swojego kraju przed prze\u015bladowaniami religijnymi. Narazili si\u0119\u00a0m.in. tym, \u017ce byli pacyfistami i\u00a0odmawiali s\u0142u\u017cby w\u00a0wojsku. Schronienie znale\u017ali tak\u017ce w\u00a0Polsce, w\u00a0kt\u00f3rej panowa\u0142a w\u00f3wczas wolno\u015b\u0107 religijna.\u003C\/p\u003E\n\u003Cblockquote\u003E\n\u003Cp\u003E\u2013 Do ich masowej migracji na ziemie polskie przyczyni\u0142y si\u0119 te\u017c narastaj\u0105cy kryzys gospodarczy i\u00a0brak ziemi \u2013 m\u00f3wi \u003Cstrong\u003EMagdalena Lica-Kaczan\u003C\/strong\u003E, kierowniczka Skansenu Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego w\u00a0Wi\u0105czeminie Polskim, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119cony jest g\u0142\u00f3wnie w\u0142a\u015bnie olendrom i\u00a0ich kulturze.\u003C\/p\u003E\n\u003C\/blockquote\u003E\n\u003Ch2\u003EWierzba olenderska\u003C\/h2\u003E\n\u003Cp\u003EW\u00a0naszym kraju osiedlali si\u0119 oni\u00a0 g\u0142\u00f3wnie na niezaludnionych dot\u0105d obszarach nad Wis\u0142\u0105, najpierw na \u017bu\u0142awach Wi\u015blanych, a\u00a0potem w\u0119drowali w\u00a0g\u00f3r\u0119 rzeki, docieraj\u0105c r\u00f3wnie\u017c na Mazowsze.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EPrzyjmowano ich u\u00a0nas ch\u0119tnie ze wzgl\u0119du na wyj\u0105tkowe umiej\u0119tno\u015bci, jakimi si\u0119 wykazywali. Potrafili osusza\u0107 nadrzeczne, podmok\u0142e i\u00a0regularnie zalewane grunty i\u00a0zamienia\u0107 je na pastwiska oraz pola uprawne. Nadwi\u015bla\u0144skie tereny zalewowe pr\u00f3bowano zagospodarowa\u0107 w\u00a0ten spos\u00f3b ju\u017c wcze\u015bniej, osiedlaj\u0105c tam ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczy\u017anianych. Z\u00a0uwagi na brak wiedzy i\u00a0umiej\u0119tno\u015bci by\u0142y to jednak nieudane pr\u00f3by.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EInaczej rzecz si\u0119 mia\u0142a z\u00a0holenderskimi menonitami, kt\u00f3rzy wynie\u015bli ze swej dawnej ojczyzny wiedz\u0119, jak radzi\u0107 sobie z\u00a0wodnym \u017cywio\u0142em. Budowali skuteczne systemy odwadniaj\u0105co-nawadniaj\u0105ce, wykorzystuj\u0105c nawet, w\u00a0celu zwi\u0119kszenia \u017cyzno\u015bci ziemi, nanoszony podczas wiosennych wylew\u00f3w Wis\u0142y rzeczny mu\u0142. Umieli te\u017c radzi\u0107 sobie z\u00a0zagro\u017ceniem powodziowym. W\u00a0miejscach, gdzie mieli budowa\u0107 dom, najpierw tworzyli sztuczny nasyp (zwany terp\u0105) i\u00a0dopiero na nim stawiali budynek. Dzi\u0119ki takiemu podwy\u017cszeniu unikali zalania przez pow\u00f3d\u017a. W\u00a0ten spos\u00f3b podwy\u017cszali te\u017c drogi. Budowali r\u00f3wnie\u017c wa\u0142y przeciwpowodziowe. Sadzili wierzby, a\u00a0potem je og\u0142awiali, by z\u00a0ich p\u0119d\u00f3w konstruowa\u0107 ogrodzenia. Gdy taki p\u0142ot by\u0142 ju\u017c zu\u017cyty, szed\u0142 na opa\u0142.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EZajmowali si\u0119 upraw\u0105 zb\u00f3\u017c, ziemniak\u00f3w, drzew owocowych i\u00a0burak\u00f3w cukrowych. Z\u00a0tych ostatnich wytwarzali swe s\u0142ynne powid\u0142a. Owoce suszyli i\u00a0sprzedawali je m.in. w\u00a0Warszawie, gdzie cieszy\u0142y si\u0119 du\u017cym powodzeniem. Hodowali trzod\u0119 chlewn\u0105 oraz byd\u0142o i\u00a0byli te\u017c znani z\u00a0wytwarzania, ser\u00f3w w tym twardych d\u0142ugodojrzewaj\u0105cych.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EByli \u015bwietnymi rolnikami, co w\u00a0po\u0142\u0105czeniu z\u00a0ich pracowito\u015bci\u0105 i\u00a0z \u017cyznymi nadwi\u015bla\u0144skimi gruntami, sprawia\u0142o, \u017ce z\u00a0czasem stawali si\u0119 zamo\u017cnymi lud\u017ami. M\u00f3wi\u0142o si\u0119 o\u00a0nich, \u017ce pracowali jak ch\u0142opi, a\u00a0\u017cyli jak szlachta, co by\u0142o najbardziej widoczne we wn\u0119trzach ich dom\u00f3w. Ze swymi wykwintnymi meblami i\u00a0wytapetowanymi \u015bcianami bardziej przypomina\u0142y one szlacheckie dworki ni\u017c ch\u0142opskie cha\u0142upy.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EPolscy ch\u0142opi podpatrywali ich metody gospodarowania i\u00a0wykorzystywali je na w\u0142asny u\u017cytek. Za\u015b w\u00a0latach 20. i\u00a030. na Mazowszu zapanowa\u0142a nawet moda na budowanie dom\u00f3w wzorowanych na tych olenderskich, bo tak\u017ce ich budynki zawiera\u0142y du\u017co dobrych, praktycznych rozwi\u0105za\u0144, dostosowuj\u0105cych je\u00a0m.in. do regularnego zagro\u017cenia powodziowego.\u003C\/p\u003E\n\u003Cblockquote\u003E\n\u003Cp\u003E\u2013 Jeszcze dzi\u015b relacje Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych w\u00a0s\u0105siedztwie olendr\u00f3w zawieraj\u0105 podziw dla opartej na wsp\u00f3lnym dzia\u0142aniu organizacji pracy i\u00a0umiej\u0119tno\u015bci wykorzystania naturalnych warunk\u00f3w \u2013 opowiada Magdalena Lica-Kaczan.\u003C\/p\u003E\n\u003C\/blockquote\u003E\n\u003Ch2\u003EWielka ucieczka\u003C\/h2\u003E\n\u003Cp\u003EOlendrzy nie byli jednorodn\u0105 etnicznie i\u00a0religijnie grup\u0105. Po pierwszej fali osadniczej, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adali si\u0119 holenderscy menonici, przysz\u0142a kolejna. \u2013 W\u00a0drugiej fazie, od po\u0142owy XVII do ko\u0144ca XVIII wieku, osadnik\u00f3w z\u00a0Fryzji i\u00a0Niderland\u00f3w zdominowali Niemcy wyznania lutera\u0144skiego, pochodz\u0105cy g\u0142\u00f3wnie z\u00a0obszar\u00f3w s\u0105siaduj\u0105cych z\u00a0Polsk\u0105: Pomorza Zachodniego, Nowej Marchii i\u00a0\u015al\u0105ska, ale tak\u017ce z\u00a0Badenii i\u00a0Wirtembergii \u2013 opowiada kustoszka wi\u0105czemi\u0144skiego skansenu.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EIch te\u017c nazwano olendrami. I\u00a0oni bowiem osiedlali si\u0119 na prawie holenderskim, dzi\u0119ki kt\u00f3remu byli wolnymi ch\u0142opami: p\u0142acili czynsz dzier\u017cawny zamiast odrabia\u0107 pa\u0144szczyzn\u0119 i\u00a0mieli prawo do przemieszczania si\u0119. Na dzisiejszej warszawskiej Saskiej K\u0119pie by\u0142o ich tak wielu, \u017ce nazywano j\u0105 w\u00f3wczas K\u0119p\u0105 Holendersk\u0105, Holandi\u0105 czy Olendrami. Szacuje si\u0119, \u017ce \u0142\u0105cznie w\u00a0szczytowym okresie kolonizacji osiedli\u0142o si\u0119 w\u00a0naszym regionie kilka, a\u00a0nawet kilkana\u015bcie tysi\u0119cy olendr\u00f3w.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EIch nap\u0142yw sko\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z\u00a0uw\u0142aszczeniem ch\u0142op\u00f3w, co najp\u00f3\u017aniej, bo dopiero w\u00a0latach 1861-64, nast\u0105pi\u0142o w\u00a0zaborze rosyjskim, obejmuj\u0105cym Mazowsze. Wtedy bowiem zaprzestano sprowadzania do nas zagranicznych kolonist\u00f3w i\u00a0osiedlania ich na prawie holenderskim.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EJednak potomkowie olendr\u00f3w mieszkali nad Wis\u0142\u0105 a\u017c do zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej. Emigrowali za granic\u0119 jeszcze przed 1939\u00a0r., np.\u00a0do Brazylii, bo przy licznych rodzinach tak\u017ce i\u00a0na Mazowszu zaczyna\u0142o im brakowa\u0107 ziemi. Ale\u00a0dopiero\u00a0koniec II wojny \u015bwiatowej i\u00a0okres powojenny sprawi\u0142, \u017ce wyjechali z\u00a0Polski, w\u00a0tym z\u00a0Mazowsza, niemal wszyscy. Nie tylko potomkowie niemieckich osadnik\u00f3w, ale i\u00a0holenderskich, kt\u00f3rzy te\u017c m\u00f3wili w\u00a0j\u0119zyku platt deutsch. Jedni i drudzy byli wi\u0119c wtedy traktowani jako Niemcy i\u00a0\u017ale widziani. Jedni sami uciekali, gdy zbli\u017ca\u0142a si\u0119 Armia Czerwona. Pozosta\u0142ych kierowano do oboz\u00f3w pracy i\u00a0zmuszano do wyjazdu z\u00a0Polski. Pozostali na Mazowszu bardzo nieliczni, a\u00a0w\u00a0domach tych, kt\u00f3rzy wyjechali, zamieszkali Polacy, nierzadko ich wcze\u015bniejsi, dawni s\u0142u\u017c\u0105cy.\u003C\/p\u003E\n\u003Ch2\u003ELiczne \u015blady\u003C\/h2\u003E\n\u003Cp\u003ENajwi\u0119cej pami\u0105tek po olendrach w\u00a0naszym regionie mo\u017cna znale\u017a\u0107 w\u00a0nadwi\u015bla\u0144skim pasie mi\u0119dzy Kazuniem Nowym (ko\u0142o Modlina) a\u00a0P\u0142ockiem. W\u00a0samym Kazuniu znajduje si\u0119 budynek po dawnym menonickim domu modlitwy. W\u00a0gminie Leoncin, w\u00a0Wilkowie nad Wis\u0142\u0105, Nowym Secyminie i\u00a0Secyminku znajdziemy sporo zachowanych dom\u00f3w olenderskich, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 dzi\u015b jako domy prywatne. Niekt\u00f3re z\u00a0nich mo\u017cna \u0142atwo obejrze\u0107, bo ich w\u0142a\u015bciciele \u015bwiadcz\u0105 us\u0142ugi dla turyst\u00f3w. Pod adresem Nowy Secymin 5 w\u00a0poolenderskim domu jest restauracja, a\u00a0w niedalekim s\u0105siedztwie natkniemy si\u0119 na drugi, sezonowy lokal gastronomiczny, Ranczo nad Wis\u0142\u0105, obok kt\u00f3rego te\u017c znajdziemy domy po olendrach.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EW\u00a0tych okolicach jest te\u017c sporo pozosta\u0142o\u015bci cmentarzy po dawnych osadnikach i\u00a0ich potomkach, z\u00a0nagrobkami z\u00a0napisami na og\u00f3\u0142 w\u00a0j\u0119zyku niemieckim. Jeden z\u00a0najlepiej zachowanych znajduje si\u0119 w\u00a0Wilkowie nad Wis\u0142\u0105. To bardzo klimatyczne miejsce, w\u00a0kt\u00f3rym poczujemy si\u0119, jak by\u015bmy trafili na jaki\u015b cmentarz wojenny z\u00a0okresu I\u00a0wojny \u015bwiatowej w\u00a0Beskidzie Niskim.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EW\u00a0Nowym Secyminie jest \u015bwietnie zachowany ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowany przez olenderskich osadnik\u00f3w, dzi\u015b s\u0142u\u017c\u0105cy jako \u015bwi\u0105tynia katolicka. W\u00a0Nowym Troszynie natkniemy si\u0119 i\u00a0na ko\u015bci\u00f3\u0142, i\u00a0na szko\u0142\u0119, zbudowane przez potomk\u00f3w olendr\u00f3w. W\u00a0Nowym Wymy\u015blu zachowa\u0142 si\u0119 menonicki dom modlitwy, przej\u0119ty i\u00a0uratowany przez Muzeum Mazowieckie w\u00a0P\u0142ocku (jednostk\u0119 samorz\u0105du Mazowsza). Prace zwi\u0105zane z\u00a0jego renowacj\u0105 w\u0142a\u015bnie si\u0119 ko\u0144cz\u0105, w\u00a0jego wn\u0119trzach znajdzie si\u0119 wystawa po\u015bwi\u0119cona menonitom, kt\u00f3ra ma by\u0107 otwarta jesieni\u0105 tego roku.\u003C\/p\u003E\n\u003Ch2\u003EMazowsze egzotyczne\u003C\/h2\u003E\n\u003Cp\u003EJednak najwa\u017cniejszym punktem wycieczki \u201e\u015aladami mazowieckich olendr\u00f3w\u201d powinien by\u0107 Skansen Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego w\u00a0Wi\u0105czeminie Polskim, b\u0119d\u0105cy oddzia\u0142em Muzeum Mazowieckiego P\u0142ocku. To obiekt niezwyk\u0142y, z\u00a0kilku powod\u00f3w. Po pierwsze powsta\u0142 w\u00a0miejscu, w\u00a0kt\u00f3rym ju\u017c sta\u0142y: olenderski ko\u015bci\u00f3\u0142 (z 1935 r.), szko\u0142a (z 1901 r.) i\u00a0cmentarz (znajdziemy na nim nagrobki z II po\u0142owy XIX w.). Nie zosta\u0142y wi\u0119c one tu przeniesione z\u00a0innego miejsca, ale by\u0142y w\u00a0tym miejscu od lat. Po drugie jego zbiory pochodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie z\u00a0s\u0105siednich miejscowo\u015bci, wi\u0119c s\u0105 \u201est\u0105d\u201d. Po trzecie, je\u015bli chodzi o\u00a0kultur\u0119 olendr\u00f3w z Mazowsza, to zbiory wi\u0105czemi\u0144skiego skansenu nie maj\u0105 sobie r\u00f3wnych w\u00a0Polsce.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EOpr\u00f3cz ko\u015bcio\u0142a, szko\u0142y i\u00a0\u015bwietnie zachowanego cmentarza znajdziemy te\u017c tu\u00a0m.in. r\u00f3\u017cne typy olenderskich budynk\u00f3w mieszkalnych i\u00a0gospodarczych, z\u00a0pe\u0142nym ich wyposa\u017ceniem. Ich obej\u015bcia zdobi\u0105 ogr\u00f3dki z\u00a0uprawianymi przez dawnych osadnik\u00f3w ro\u015blinami. W\u00a0skansenie mo\u017cna te\u017c kupi\u0107 powid\u0142a z\u00a0burak\u00f3w cukrowych, wyrabiane wed\u0142ug olenderskiej tradycyjnej receptury.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EPi\u0119kne jest te\u017c otoczenie tego obiektu, bo le\u017cy on na uboczu, w\u015br\u00f3d p\u00f3l i\u00a0niedaleko Wis\u0142y. W\u00a0s\u0105siednich wsiach te\u017c mo\u017cna znale\u017a\u0107 pozosta\u0142o\u015bci po olenderskim osadnictwie, g\u0142\u00f3wnie resztki cmentarzy oraz domy i\u00a0podwy\u017cszenia (terpy), na kt\u00f3rych do niedawna jeszcze sta\u0142y.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EOlendrzy i\u00a0ich kultura to Mazowsze egzotyczne, wci\u0105\u017c ma\u0142o znane. Tym bardziej wi\u0119c warto je pozna\u0107.\u003C\/p\u003E\n\u003Cblockquote\u003E\n\u003Cp\u003E\u003Cstrong\u003EWies\u0142aw Raboszuk\u003C\/strong\u003E, wicemarsza\u0142ek wojew\u00f3dztwa mazowieckiego (Klub KO):\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003E\u2013 Mazowieccy olendrzy to niezwyk\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 historii naszego regionu. Najwi\u0119cej o\u00a0nich dowiemy si\u0119 w\u00a0Skansenie Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego w\u00a0Wi\u0105czeminie Polskim. Szczeg\u00f3lnie wi\u0119c polecam odwiedzenie tego skansenu, tym bardziej, \u017ce regularnie odbywaj\u0105 si\u0119 w\u00a0nim r\u00f3\u017cne wydarzenia, nawi\u0105zuj\u0105ce do olendr\u00f3w i\u00a0ich kultury. Jednym z\u00a0nich jest jesienna \u201ePowidlarnia\u201d, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0105 wyk\u0142ady, koncerty, warsztaty, pokazy, kiermasz r\u0119kodzie\u0142a i\u00a0regionalnych produkt\u00f3w oraz degustacje powide\u0142 buraczanych od kilku r\u00f3\u017cnych producent\u00f3w i\u00a0dawnych olenderskich potraw.\u003C\/p\u003E\n\u003C\/blockquote\u003E\n\u003Cblockquote\u003E\n\u003Cp\u003E\u003Cstrong\u003ELeonard Sobieraj\u003C\/strong\u003E, dyrektor Muzeum Mazowieckiego w\u00a0P\u0142ocku:\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003E\u2013 Zamys\u0142em powstania skansenu w\u00a0Wi\u0105czeminie Polskim by\u0142o uratowanie ostatnich pozosta\u0142o\u015bci architektury, g\u0142\u00f3wnie drewnianej, b\u0119d\u0105cej pozosta\u0142o\u015bci\u0105 olendr\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych blisko dwa wieki (od XVIII\u00a0w. do ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej) dolin\u0119 Wis\u0142y mi\u0119dzy P\u0142ockiem a\u00a0Wyszogrodem.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003EOd samego pocz\u0105tku przewidywali\u015bmy tak\u017ce ratowanie zabytk\u00f3w w\u00a0miejscach, w\u00a0kt\u00f3rych pierwotnie si\u0119 znajdowa\u0142y, np.\u00a0szk\u00f3\u0142, cmentarzy i\u00a0ko\u015bcio\u0142\u00f3w w\u00a0okolicy Wi\u0105czemina \u2013 Troszynie, Wymy\u015blu, Sadach, Piotrk\u00f3wku itd.\u003C\/p\u003E\n\u003Cp\u003ENie jest to \u0142atwe, bo wiele zabytk\u00f3w znajduje si\u0119 w\u00a0r\u0119kach prywatnych czy te\u017c s\u0105 w\u00a0bardzo z\u0142ym stanie technicznym. Kilka lat temu gmina G\u0105bin przekaza\u0142a Samorz\u0105dowi Wojew\u00f3dztwa Mazowieckiego menonicki dom modlitwy w\u00a0Nowym Wymy\u015blu. Muzeum Mazowieckie w\u00a0P\u0142ocku dzi\u0119ki \u015brodkom unijnym i\u00a0wsparciu Samorz\u0105du Wojew\u00f3dztwa Mazowieckiego wyremontowa\u0142o ten budynek. B\u0119dzie w\u00a0nim prezentowana wystawa planszowa po\u015bwi\u0119cona historii menonit\u00f3w zamieszka\u0142ych na tym obszarze od ko\u0144ca XVIII do po\u0142owy XX w. Planujemy dalsze pozyskiwanie i\u00a0rewaloryzacj\u0119 zabytk\u00f3w w\u00a0okolicy.\u003C\/p\u003E\n\u003C\/blockquote\u003E","promotion":false}},{"id":"dfd842ee-b6e3-11ea-971f-0050568c03d4","type":"Gallery","name":"Galeria zdj\u0119\u0107","description":"Galeria","content":[{"id":252961,"name":"Jacek Krzemi\u0144ski","image":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252961\/0x0.jpg","description":"Chata olenderska, tzw. langhof, w Skansenie Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego w Wi\u0105czeminie Polskim."},{"id":252962,"name":"Jacek Krzemi\u0144ski","image":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252962\/0x0.jpg","description":"Cmentarz olenderski w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105. "},{"id":252963,"name":"Jacek Krzemi\u0144ski","image":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252963\/0x0.jpg","description":"Ko\u015bci\u00f3\u0142 i szko\u0142a w wi\u0105czemi\u0144skim muzeum. "},{"id":252965,"name":"Jacek Krzemi\u0144ski","image":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252965\/0x0.jpg","description":"Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Nowym Secyminie wybudowany przez olenderskich osadnik\u00f3w. Dzi\u015b s\u0142u\u017cy jako \u015bwi\u0105tynia katolicka. "},{"id":252964,"name":"UMWM","image":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252964\/0x0.jpg","description":"Archiwalne zdj\u0119cie rodziny Rinas\u00f3w, dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Wi\u0105czemina Polskiego."},{"id":252969,"name":"UMWM","image":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252969\/0x0.png","description":"Wies\u0142aw Raboszuk, wicemarsza\u0142ek wojew\u00f3dztwa mazowieckiego (Klub KO)"},{"id":252967,"name":"UMWM","image":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252967\/0x0.jpg","description":"Wn\u0119trze langhofu z Bia\u0142obrzeg\u00f3w (obecnie w Skansenie Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego."}]},{"id":"dfd8b3b0-b6e3-11ea-971f-0050568c03d4","type":"Attachment","name":"Za\u0142\u0105czniki:","description":"Za\u0142\u0105czniki do strony"},{"id":"6cb5c90f-b798-11ea-971f-0050568c03d4","type":"PageDescription","name":"","description":"Zajawka strony","content":{"desc":"Na Mazowszu jest ponad 190 wsi zasiedlonych przez tzw. olendr\u00f3w. Najpierw byli to holenderscy ch\u0142opi wyznania menonickiego, potem niemieccy protestanci, te\u017c zwani olendrami, bo osiedlali si\u0119 u nas na prawie holenderskim. Historia ich osadnictwa jest fascynuj\u0105ca i wci\u0105\u017c pozosta\u0142o po nich w naszym regionie du\u017co \u015blad\u00f3w, m.in. dom\u00f3w mieszkalnych, \u015bwi\u0105ty\u0144 czy cmentarzy."}},{"id":"dfd99ff8-b6e3-11ea-971f-0050568c03d4","type":"PageMeta","name":"Data publikacji strony","description":"Metryczka strony","content":{"likeCount":0,"disLikeCount":0,"likeUrl":"\/admin\/counter\/count-like","showLikeButtons":false,"pubDate":"2026-07-15 13:20:40","modDate":"2026-07-20 14:51:53","tags":[],"newsPageUrl":"","config":{"html-id":"","css-class":"","css-style":"","name":"Data publikacji strony","header":"","enabled":true,"cacheable":false,"template":"component.phtml","render-mode":1,"reload-period":0,"show-from":null,"show-to":null,"properties-types":{"htmlId":"string","cssClass":"string","cssStyle":"string","name":"string","header":"string","enabled":"bool","cacheable":"bool","template":"string","renderMode":"int","reloadPeriod":"int"},"show-printer":false,"show-pdf":false,"show-add-date":true,"show-mod-date":true,"show-social":false,"contact-url":"","recommend-url":"","show-like-buttons":false,"export":false,"show-tags":false,"tag-url":"","show-publicator":true,"show-info-creator":true}}},{"id":"137febce-33f2-11eb-89f6-0050568c021d","type":"PageTitle","name":"Nag\u0142\u00f3wek strony","description":"Tytu\u0142 strony","content":{"title":"Pracowali jak ch\u0142opi, a \u017cyli jak szlachta. \u015aladem mazowieckich olendr\u00f3w"}},{"id":"476d2298-3409-11eb-89f6-0050568c021d","type":"PageMeta","name":"Przyciski drukowania","description":"Metryczka strony","content":{"likeCount":0,"disLikeCount":0,"likeUrl":"\/admin\/counter\/count-like","showLikeButtons":false,"pubDate":null,"modDate":null,"tags":[],"newsPageUrl":"","config":{"html-id":"","css-class":"","css-style":"","name":"Przyciski drukowania","header":"","enabled":true,"cacheable":false,"template":"component.phtml","render-mode":1,"reload-period":0,"show-from":null,"show-to":null,"properties-types":{"htmlId":"string","cssClass":"string","cssStyle":"string","name":"string","header":"string","enabled":"bool","cacheable":"bool","template":"string","renderMode":"int","reloadPeriod":"int"},"show-printer":true,"show-pdf":true,"show-add-date":false,"show-mod-date":false,"show-social":false,"contact-url":"","recommend-url":"","show-like-buttons":false,"export":true,"show-tags":false,"tag-url":"","show-publicator":false,"show-info-creator":false}}},{"id":"e47d1ad8-7110-11eb-a90d-0050568c868b","type":"Html","name":"kod html","description":"HTML","content":{"content":{"html":"\u003Cstrong\u003E\u003Cbr \/\u003EUWAGA\u003Cbr \/\u003EInformacje opublikowane przed 1 stycznia 2021 r. dost\u0119pne s\u0105 na stronie\u003Cspan\u003E\u0026nbsp;\u003C\/span\u003E\u003Ca href=\u0022https:\/\/archiwum.mazovia.pl\u0022\u003Earchiwum.mazovia.pl\u003C\/a\u003E\u003C\/strong\u003E\n\u003Cp\u003E\u003C\/p\u003E"}}},{"id":"395cc210-8012-11eb-a90d-0050568c868b","type":"PageThumbnail","name":"Miniatura strony","description":"Miniaturka strony","content":{"thumbnail":"\/resource\/image\/1\/3\/83351\/252942\/0x0.jpg","alt":"Widok na Skansen Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego w Wi\u0105czeminie Polskim. Na zdj\u0119ciu wida\u0107 jedn\u0105 z olenderskich cha\u0142up.","title":"Jedna z olenderskich cha\u0142up w Skansenie Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego w Wi\u0105czeminie Polskim. Fot. Skansen Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego w Wi\u0105czeminie Polskim","author":"Skansen Osadnictwa Nadwi\u015bla\u0144skiego"}}]}