Mazowsze Serce Polski, wydanie specjalne
Legendarny książę – Siemowit III
Autor: FOT. BRONISŁAW PODBIELSKI,
WIEŻA ZAMKOWA W RAWIE MAZOWIECKIEJ,
BIBLIOTEKA NARODOWA, NR SYG. G.29909/I, POLONA.PL
Był najwybitniejszym władcą mazowieckim w XIV stuleciu, a zapamiętany został jako żonobójca.
W czasie jego długich, trwających ponad cztery dekady, rządów nastąpił wyraźny rozwój cywilizacyjny Mazowsza.
Zdolny marketingowiec
Siemowit III zdołał zjednoczyć większość ziem mazowieckich, wcześniej rozdrobnionych między różnych Piastów. Zapewniło to długotrwałą stabilność polityczną i wewnętrzny pokój w regionie. Sprzyjało rozwojowi rolnictwa, handlu i miast. Książę wspierał lokacje na prawie niemieckim oraz dbał o dochody z ceł i mennic – emitował nawet własną monetę mazowiecką. „Dbając o rozwój gospodarczy dzielnicy, prowadził w stosunku do kupców, którzy korzystali z przebiegających przez jego terytoria szlaków handlowych, »politykę otwartych drzwi«. Polegało to m.in. na zapewnieniu im bezpieczeństwa na drogach oraz w stosowaniu umiarkowanych stawek celnych, co miało zrekompensować niezbyt korzystne położenie Mazowsza w stosunku do przebiegu wielkich dróg handlowych”.
W polityce zagranicznej ważnym osiągnieciem było nawiązanie przyjaznych stosunków z Litwą, które zostały wzmocnione przez małżeństwo najstarszego książęcego syna – Janusza I – z Anną Danutą, córką wielkiego księcia litewskiego, Kiejstuta.
Nowy porządek
Po bezpotomnej śmierci króla Kazimierza Wielkiego w 1370 roku ziemia mazowiecka odzyskała niezależność i w całości znalazła się pod panowaniem Siemowita III. Taki porządek rzeczy wymagał nowych jednolitych regulacji prawnych dla księstwa. Do tej pory na Mazowszu obowiązywało prawo zwyczajowe, przekazywane ustnie, a sądy często orzekały na podstawie lokalnej tradycji, co dziś jest trudne do wyobrażenia.
Piastowska tragedia
Po śmierci pierwszej żony, książę niemal natychmiast ożenił się ponownie. Jego wybranką była Anna, księżniczka ziębicka. Kronikarz Janko z Czarnkowa pisał, że mazowiecki książę „kochał ją bardzo gorąco i spełniał wszystkie jej zachcenia”. Jednak to małżeństwo zakończyło się dramatem, który do dziś rozpala wyobraźnię.
Według kronikarza Siemowit był bardzo zazdrosny o żonę. Anna była w trzeciej ciąży, gdy do jej męża dotarły pogłoski o domniemanej niewierności małżonki. Książę zareagował bardzo gwałtownie. Ciężarną uwięził na zamku w Rawie, a jej służbę poddał brutalnym przesłuchaniom, które jednak niczego nowego do sprawy nie wniosły. Gdy tylko chłopiec pojawił się na świecie, odebrano go matce i przekazano na wychowanie rodzinie kmieci. Jednak córka księcia z pierwszego małżeństwa, Małgorzata, księżna pomorska, nie przejmując się zdaniem ojca – zabrała malucha do siebie, do Słupska. Wychowywał się w warunkach jakie przynależne były jego wysokiemu statusowi.
Dziesięcioletni Siemowitowic trafił wreszcie do Czerska, na dwór ojca. Gdy Siemowit zobaczył, że chłopiec jest do niego bardzo podobny – uznał swoje ojcostwo, a Henryk został już na jego dworze.
Czarna legenda
Janusz Grabowski, znawca historii Mazowsza, uważa, że opowieść o tragicznej śmierci Anny to jedynie wymysł kronikarza. „(…) rzeczywiście księżna Anna zmarła wkrótce po urodzeniu trzeciego syna – Henryka. W średniowieczu kobiety często umierały po porodzie, głównie z powodu różnych komplikacji i gorączki popołogowej. Z zachowanych źródeł nie wynika, żeby księcia mazowieckiego spotkały jakiekolwiek surowe kary kościelne po śmierci żony. Siemowit III nie tylko nadał swemu synowi imię Henryk (na cześć brata Anny), lecz także kontynuował dobre stosunki z książętami śląskimi”.
biskup się żeni
Ojciec zaplanował dla Henryka karierę duchowną. Pnąc się po szczeblach kościelnej hierarchii, przy wydatnej pomocy braci, objął biskupstwo płockie. Był dobrym dyplomatą, dlatego król Jagiełło powierzał mu trudne poselstwa do Krzyżaków i na Litwę. Podczas jednej z takich misji Henryk spotkał Ryngałłę, siostrę Witolda. Wpadli sobie w oko i – nie czekając na papieską dyspensę – pobrali się. Para wróciła na Mazowsze, ale małżeństwo było krótkotrwałe. Rok po ślubie Henryk zmarł nagle, prawdopodobnie otruty z inicjatywy Zakonu. Pochowano go w Płocku jako księcia mazowieckiego.
Najważniejsze wydarzenia w życiu Siemowita III:
- ok. 1320: przychodzi na świat,
- ok. 1343/1345: żeni się z Eufemią opawską,
- 1355: obejmuje samodzielne rządy w księstwie,
- 1357: żeni się z Anną ziębicką,
- 1370: jednoczy Mazowsze,
- 16 czerwca 1381: umiera i zostaje pochowany w katedrze płockiej.
„Nagrody brał wszystkie z rąk cudnej Ryngałły, przed którą w pełnej zbroi klękał. I rozmiłowali się w sobie, choć ją brat Witołd hamował. Wielka była obraza Boska, bo książę Henryk ślub wziął, a złamał śluby pierwotne”.
Henryk Sienkiewicz „Krzyżacy"
