Syn drugiej kategorii – Siemowit I

Konrad I mazowiecki nie uwzględniał Siemowita w swoich planach politycznych. Pierworodny Bolesław i drugi z kolei – Kazimierz byli bardziej doświadczeni i ambitni, dlatego ojciec skoncentrował się na nich. „Kazimierz był najzdolniejszym z synów Konrada i był bardzo do niego podobny. Rzutki, wojowniczy, akceptował ojcowski styl sprawowania władzy, stale powiększał swoje terytorium (…). Siemowit nie był takim bitnym władcą, prowadził rozsądniejszą politykę. Próbował się dogadywać, zawierał sojusze, był znacznie ostrożniejszy”1.

Niespodziewana sukcesja

Trzeci w kolejności syn Konrada mazowieckiego zaczął panowanie jako książę czerski w 1247 roku, po śmierci ojca. Ale już rok później sytuacja polityczna zmieniła się diametralnie – zmarł jego najstarszy brat, Bolesław I. Siemowit objął rządy w księstwie płockim, jednocząc tym samym całe Mazowsze.

Nie powstrzymało to Kazimierza, księcia kujawskiego, od natychmiastowego zajęcia części ziem mazowieckich. Ten z braci – ambitny i na dodatek bardzo wojowniczy – z zacięciem walczył ze wszystkimi: z braćmi, synami, rycerstwem, Kościołem.

Rodzinna tradycja

Przełomowym momentem w polityce Siemowita było zawarcie w 1254 roku układu w Raciążu z Krzyżakami, na mocy którego wraz ze swoim teściem Danielem halickim, zatrzymywał 1/3 ziem jaćwieskich, w zamian za pomoc Krzyżakom w walce przeciwko ich wrogom. Układ ten skierowany był przeciwko Kazimierzowi kujawskiemu, który w rewanżu… uwięził Siemowita i jego żonę. I tu nastaje dziwna sytuacja: żaden z sojuszników księcia mazowieckiego nie upomniał się o bezprawnie pozbawioną wolności parę. Milczenie Zakonu można jeszcze zrozumieć: „Zapewniając sobie neutralność obu w stosunku do siebie i wrogość w stosunku do nich samych nawzajem – byli dyplomatycznymi zwycięzcami tej potyczki”2. Dziwi za to bierność Daniela halickiego wobec faktu uwięzienia córki. Na szczęście para książęca odzyskała wolność po kilku miesiącach.

Brat przeciw bratu

Mazowszu zaczął w tym czasie zagrażać nowy przeciwnik — Litwa, jednocząca się pod wodzą Mendoga. A z kim zawarł sojusz władca litewski? Oczywiście, że z Kazimierzem kujawskim! Dlatego Siemowit w 1260 roku zawarł z Krzyżakami układ w Troszynie, skierowany przeciwko Litwie, a także najprawdopodobniej Kazimierzowi. Nie uchroniło to jednak Mazowsza od najazdów litewskich.

W trakcie jednej z takich wypraw doszło do brzemiennego w skutkach wydarzenia. Najeźdźca zapuścił się daleko, bo spustoszył nawet Płock, czyli ówczesną stolicę księstwa. „Wyniszczył następnie pozostałe miasta i wsie całej ziemi mazowieckiej pożarami, łupiestwem i rzeziami i z ogromnym łupem bydła odesłał na Litwę do niewoli wielu jeńców, mężczyzn i kobiet”3. Ale kluczowe dzieło dokonało się na terenach dzisiejszej Warszawy. „Zjednoczeni Rusini i Litwini, sprzymierzeni już umowami i związkami, z całą potęgą i wojskiem obydwu narodów wkraczają zbrojnie na ziemie Mazowsza, cicho i ukradkiem przez lasy i zarośla, aby nie przeczuwających niczego tym łatwiej zmylić i pobić. Napadłszy też nocą w wigilię św. Jana Chrzciciela na księcia Mazowsza Siemowita, syna Konrada, który przebywał wówczas w swojej wsi i dworze Jazowsku, czyli Jazdowie albo Jazdenie, chwytają go zanim można go było powiadomić o ich zbrojnym najeździe i biorą do niewoli tak samego księcia Siemowita, jak i jego syna Konrada i towarzyszących rycerzy i rozgrabiają całe mienie książęce”4.

Najważniejsze wydarzenia w życiu Siemowita I:

ok. 1215: przychodzi na świat,

1247: obejmuje we władanie księstwo czerskie,

1248: żeni się z Perejasławą, księżniczką halicką,

1248: przejmuje pełnię władzy w Księstwie Mazowieckim,

23 czerwca 1262: ginie w Jazdowie podczas najazdu Litwinów (został zdekapitowany).

Siemowit jest jedynym z książąt mazowieckich, który nie ma miejsca pochówku: jego ciało zostało prawdopodobnie spalone przez zabójców.