Mazowsze Serce Polski, wydanie specjalne
Ten od Krzyżaków – Konrad I Mazowiecki
Autor: POLONA.PL
To pierwsze i – w większości przypadków – jedyne skojarzenie, które mamy z tą postacią.
W 1138 roku, zgodnie z testamentem Bolesława Krzywoustego, Królestwo Polskie zostało podzielone na dzielnice. Gdy w 1194 roku zmarł Kazimierz II Sprawiedliwy (najmłodszy syn Bolesława Krzywoustego), jego synowie: Leszek (później zwany Białym) i Konrad mieli – odpowiednio – około 10 i 6 lat. Starszy z braci otrzymał ziemie: krakowską, sandomierską, łęczycką i sieradzką oraz zwierzchnictwo nad Pomorzem Gdańskim. Młodszemu przypadło Mazowsze i Kujawy.
Obydwaj chłopcy byli za mali, aby sprawować samodzielne rządy, więc regencję przejęła ich matka, na Mazowszu wspierana przez wojewodę płockiego – Krystyna. Ten ostatni, zwany „tarczą Mazowsza” przez lata skutecznie odpierał najazdy Prusów, czym budował swoją pozycję polityczną na Mazowszu. Gdy książę rozpoczął samodzielne władanie, czyli około 1202 roku, musiał skonfrontować się z wysoką pozycją i wpływami płockiego wojewody, ale także jego koncepcją polityki wobec agresorów.
Starcie osobowości
„Pod jego zarządem i zwierzchnictwem Mazowsze i Kujawy uzyskały spokój, rosły bardzo dochody książęce, zbrodniarzy karano, a ludzi uczciwych obdarzano zaszczytami”. Jednak płocki dygnitarz sukcesywnie umacniał swoją pozycję wśród możnowładztwa. Konrad I, który dążył do osłabienia pozycji tej grupy społecznej, podjął decyzję o pozbyciu się wpływowego wojewody. Kazał swojego oponenta uwięzić, następnie oślepić i udusić.
Trudny sąsiad
Prusami określano plemiona zamieszkujące pas nadbałtycki, od Wisły do Niemna. Pogańskie plemiona z każdym rokiem coraz bardziej zagrażały Mazowszu, gdyż przez lata nauczyły się działać wspólnie, co zwiększało ich siłę. „Rabowali zamki, kościoły i domy, na pograniczu palili grody, które zaczęły tam powstawać na początku XIII w. (…) Pułtusk spalili trzy razy. Zniszczyli Płock, łącznie z katedrą, i rozrzucili szczątki grobów władców piastowskich, tak że trzeba było później dochodzić, gdzie leży Władysław Herman, a gdzie Krzywousty”. Dlatego książę Konrad sięgnął po inną broń. Jak się później okazało – obosieczną.
Białe płaszcze
W 1226 roku książę poprosił o pomoc Hermanna von Salzę, wielkiego mistrza krzyżackiego. Za uporanie się z pogańskimi sąsiadami obiecał nadanie zakonowi, znajdującej się na pruskim pograniczu, ziemi chełmińskiej. W mniej więcej pół wieku po pojawieniu się na ziemiach polskich, Krzyżacy mieli już w garści całe Prusy. Utworzyli niezależne państwo, które przez blisko 130 lat walczyło z Polską o nadbałtyckie ziemie. Co znamienne, za panowania Konrada I Zakon ani razu nie zagroził Mazowszu, a do tego skutecznie chronił jego północną granicę.
Zbrodnia i kara
Jan Czapla był dominikaninem, nauczycielem i opiekunem Kazimierza, drugiego z synów Konrada i Agafii. Młodziutki książę, bez wiedzy rodziców, ożenił się z Konstancją, córką Henryka Pobożnego, z którym Konrad mazowiecki – użyjmy eufemizmu – niezbyt się lubił. Winą za tę sytuację obarczono Jana Czaplę. W 1239 roku, na rozkaz księcia, bez sądu został skazany na tortury, uduszony, a jego ciało powieszono. Gdy dominikanie zdjęli ciało z szubienicy, księżna Agafia kazała je powtórnie powiesić, przy kościele św. Benedykta nad Wisłą, naprzeciw płockiego kościoła katedralnego. Za ten uczynek arcybiskup gnieźnieński Pełka wyklął Konrada i obłożył diecezję płocką interdyktem. Sprawę załagodzono gdy książę ukorzył się i poczynił nadania na rzecz Kościoła. M. in. ufundował wspaniały kielich z pateną dla katedry płockiej.
Najważniejsze wydarzenia w życiu Konrada I Mazowieckiego:
- 1187 lub 1188: przychodzi na świat,
- 1194: dziedziczy Mazowsze i Kujawy,
- 1202: obejmuje samodzielne rządy,
- 1207 lub 1208: bierze ślub z Agafią, księżniczką ruską,
- 1226/1228: zawiera umowę z Krzyżakami,
- 1241: po śmierci Henryka Pobożnego zajmuje Kraków (traci go już 2 lata później),
- 31 sierpnia 1247: umiera i zostaje pochowany w katedrze płockiej.
W 1237 roku, za zgodą księcia, biskup Piotr dokonał lokacji Płocka. Oryginalny akt zachował się do dziś i jest jednym z najstarszych dokumentów tego typu w Polsce.
