Działka to przede wszystkim miejsce spotkań. Dla ludzi mieszkających w blokach kawałek zieleni daje im przestrzeń. Na to właśnie wskazuje pani Zuzanna, 22-letnia mieszkanka Mazowsza, której ciocia posiada prawa do użytkowania jednego ogródka na ROD pod Warszawą.
– Sama mieszkam w bloku, więc nie mam miejsca na zrobienie grilla czy na większe zgromadzenie rodzinne – mówi. Marzy o domku poza miastem, gdzie mogłaby spędzać wiosenno-letnie wieczory w gronie przyjaciół i rodziny.
Z dzieciństwa na Rodzinnych Ogródkach Działkowych pamięta, jak jej młodsza kuzynka uczyła się tam chodzić. Wtedy działka nie była aż tak zagospodarowana. Wspomina beztroskie dni spędzone wśród przyrody, kiedy spacerowała wokół pobliskiego stawu, wchodziła na drzewa, biegała pomiędzy nimi i zbierała owoce. Choć jak sama mówi, nie zna się na pielęgnowaniu ogródka. Tym zajmuje się jej ciocia z mężem. Oprócz tego wypoczynek pani Zuzanny w ogródku działkowym w zasadzie nie różni się od odpoczynku osób starszych.
– Teraz, jak przyjeżdżam, to po prostu na imprezę rodzinną, nawet sama ostatnio organizowałam, ale wydaje mi się, że one są podobne do tych organizowanych przez „dorosłych” – opowiada.
Zainteresowanie swoją własną zieloną przestrzenią to nie tylko anegdoty o „weekendowym grillu na działce u dziadków”, ale również twarde dane. Według najnowszych danych na terenie samego województwa mazowieckiego funkcjonuje 449 Rodzinnych Ogródków Działkowych. Obejmują one około 80 tys. działek o łącznej powierzchni ponad 3 tys. hektarów. Z działek tego typu korzysta regularnie około 86 tys. mieszkańców Mazowsza. To tak, jakby całe spore, mazowieckie miasto wielkości Siedlec lub Pruszkowa w każdy weekend wyjeżdżało pielęgnować ogródek.
– Od kilkunastu lat zauważalny jest „powrót do źródeł”. Działka to nie tylko wypoczynek i rekreacja, ale też uprawy ogrodnicze. Wielu nowych działkowców to osoby niepełnosprawne oraz osoby preferujące zdrowy, ekologiczny styl życia. Działka jest dla nich odskocznią od problemów życia codziennego – mówi Małgorzata Rutowicz-Rak, kierownik Wydziału Terenowo-Prawnego OZM PZD.
To ogromne zainteresowanie ROD zauważył Samorząd Województwa Mazowieckiego i od kilku lat wspiera działkowców finansowo w ramach programu „Mazowsze dla Działkowców”. Środki te są głównie przeznaczane na infrastrukturę wspólną – Dotacje z MIAD są przeznaczane na dofinansowanie inwestycji takich jak: wymiana ogrodzeń zewnętrznych, naprawa alei ogrodowych, remont sieci energetycznych i wodnych, monitoring, modernizacja domów działkowca (biur) – dodaje Małgorzata Rutowicz-Rak.
Właścicielami działek rekreacyjnych w różnych miejscach na Mazowszu są głównie... mieszkańcy Warszawy i okolic. I choć znajdują się one w Serocku, Jońcu, Somiance, Korczewie czy Brańszczyku, to ich użytkownikami są bardzo często osoby zamieszkujące stolicę. Letnicy, bo o nich mowa, to właściciele prywatnych terenów, które wykorzystywane są do wypoczynku. Kupują oni ziemię na pełną własność, wpisując się do ksiąg wieczystych.
Nasz region oferuje wiele atrakcyjnych, malowniczo położonych gruntów, w które można zainwestować i przekształcić na działki rekreacyjne. Popularność poszczególnych lokalizacji zależy przede wszystkim od ich odległości od Warszawy. Ludziom zależy na szybkim dojeździe, bo nie chcą spędzać kilku godzin w drodze, na przykład, na Mazury. Zwracają uwagę także na dostępność komunikacyjną, bliskość lasów oraz wody, a także na dostęp do infrastruktury, takiej jak prąd, woda czy utwardzone drogi dojazdowe oraz możliwość zabudowy.
Wśród najpopularniejszych lokalizacji zakupu działek rekreacyjnych przez mieszkańców Mazowsza znajdują się obszary położone m.in. nad Bugiem, Narwią, Pilicą i Wkrą. A gminy, które przecinają malownicze rzeki, takie jak Joniec czy Rzewnie, cieszą się dużym zainteresowaniem. To znajduje odzwierciedlenie w liczbach. Stałych mieszkańców w gminie Joniec (położonej nad rzeką Wkrą) obecnie jest 2,7 tys., a liczba znajdujących się w niej działek rekreacyjnych wynosi 4 tys. Natomiast w gminie Rzewnie nad Narwią jest odpowiednio: około 2,4 tys. tubylców i 3 tys. parceli wypoczynkowych.
Obecność letników dla lokalnych samorządów to nowe możliwości rozwoju. To dobrze widać na przykładzie nadbużańskich miejscowości. Dzięki nowo wybudowanej autostradzie z Siedlec do Białej Podlaskiej okoliczne mazowieckie miejscowości nad Bugiem zyskują na atrakcyjności. Mazowszanie szybciej dotrą do gmin, takich jak Korczew, które przeżywają oblężenie chętnych do wypoczynku na prywatnych działkach rekreacyjnych. Samorząd gminy Korczew już rozwija służącą temu infrastrukturę – w trakcie budowy jest długo wyczekiwana kładka pieszo-rowerowa na Bugu, która połączy tę gminę z Drohiczynem. Jak zauważa wójt Korczewa, Sławomir Wasilczuk, na tej inwestycji skorzystają nie tylko turyści.
– Przede wszystkim kładka stworzy nowe możliwości dla turystyki aktywnej – mówi. – Połączenie obu brzegów Bugu umożliwi wytyczenie atrakcyjnych tras pieszych i rowerowych, łączących walory przyrodnicze Doliny Bugu z zabytkami i ofertą turystyczną Korczewa oraz Drohiczyna.
Największy napływ działkowiczów do gminy Korczew miał miejsce w latach 90. oraz na początku XXI wieku. Natomiast obecnie skala tego zjawiska jest bardziej stabilna, ale właściciele działek regularnie tu przyjeżdżają. Dzięki temu granica między letnikiem a stałym mieszkańcem staje się coraz mniej wyraźna. A mogłoby się wydawać, że będzie powodować to napięcia z tubylcami.
Dla „lokalsów” przyjezdni są ważni także dlatego, że dzięki nim zyskują. – Większy ruch odnotowują sklepy spożywcze, punkty gastronomiczne, stacje paliw oraz firmy świadczące usługi remontowo-budowlane, ogrodnicze czy transportowe. (…) Część „letniaków” zaopatruje się także w produkty od lokalnych rolników i producentów żywności, co dodatkowo wspiera miejscową gospodarkę – mówi wójt gminy Korczew.
Oprócz materialnych korzyści tubylcy mają na ogół dobre i spokojne relacje z właścicielami domków letniskowych. Część tych osób przyjeżdża do Korczewa od wielu lat, dzięki czemu nawiązali trwałe znajomości. A różnice pomiędzy tymi grupami zacierają się ze względu na pozytywne nastawienie z obu stron.
W gminie Korczew zaczyna być też widoczna pewna zmiana trendu, jeśli chodzi o sposób użytkowania działek rekreacyjnych. Ich właściciele coraz częściej wydłużają pobyty i zostają nie tylko na lato. Wybierają głównie spokojny odpoczynek blisko natury, aktywność na świeżym powietrzu oraz korzystanie z lokalnej oferty i dziedzictwa kulturowego przekazywanego z pokolenia na pokolenie.
Warto odnotować, że nie tylko działki letniskowe, ale i ogródki działkowe, mogą być dziedziczone. Jednak nie jest to zasadą. Pani Małgorzata podjęła decyzję o posiadaniu ogródka działkowego 16 lat temu, gdy urodziła pierwsze dziecko i wraz z mężem tęsknili za kawałkiem zieleni i spokojem. Zaczęła szukać informacji na własną rękę, dzwoniąc po zarządcach działek w okolicy. Udało się jej wykupić prawa do jednego z ogródków na ROD pod Warszawą. Jak sama mówi, trafili na idealne miejsce. – Nasza lokalizacja w porównaniu z innymi bardzo nam odpowiadała ze względu na brak sąsiedztwa z jednej strony, w pobliżu staw. A nam bardzo zależało na takim spokoju – opowiada.
Choć ich przestrzeń jest z dala od innych działek, to jednak relacje sąsiedzkie mają dobre. Sąsiadka pani Małgorzaty dzieli się swoimi sadzonkami pomidorów, a jej mąż pomaga starszym właścicielom w cięższych pracach. Zapraszani są przez mieszkańców sąsiadujących działek na uroczystości rodzinne, przez co zacieśniają więzi. Dzieci pani Małgorzaty również mają kontakt z dziećmi innych działkowców, dzięki czemu weekendy mijały im beztrosko na zabawie. Natomiast wraz z wiekiem to się zmienia. Dziś dla nich, jako nastolatków, wyjazdy z samymi rodzicami do ogródka często są nudne. Jednak, gdy mogą zaprosić do niego znajomych, zyskuje on na wartości.
Oprócz relacji sąsiedzkich i spędzania czasu w rodzinnym gronie, istotnym elementem życia na działce są obowiązki związane z pielęgnacją roślin. Dla pani Małgorzaty prace w ogrodzie stanowią formę odstresowania i odpoczynku. Jej dzieci jeszcze nie podzielają tego entuzjazmu, choć wierzy, że z czasem dostrzegą satysfakcję związaną z uprawą.
Obserwując otoczenie działki, zauważa, że zachodzą zmiany w sąsiedztwie. Za siatką znajduje się ogródek, który kiedyś należał do starszego sąsiada, który zmarł.
Obecnie parcelą opiekuje się jego córka, kontynuując tradycję rodzinną, jaką jest pielęgnowanie Rodzinnego Ogródka Działkowego.
Działka kończy się więc tam, gdzie zaczyna się coś znacznie ważniejszego – wspólny czas, rozmowa i wspomnienia, które zostają na lata. ROD-y pokazują, że rodzinność nie potrzebuje wielkich przestrzeni ani drogich atrakcji. Czasem wystarczy kawałek ziemi, kilka drzew i ludzie, którzy chcą być razem.
Szacunkowy koszt utrzymania działki ROD o powierzchni ok. 300 m2 w Warszawie (dane z 2025 r.): 600-1100 zł
członkini zarządu województwa mazowieckiego (klub TD PSL-PL2050)
– Działka to znacznie więcej niż kawałek ziemi. To przestrzeń, w której zwalniamy tempo, spotykamy się z bliskimi i na nowo odkrywamy radość z obcowania z naturą. Cieszy mnie, że dziś tę wartość dostrzega także młode pokolenie. Rodzinne Ogródki Działkowe i działki rekreacyjne sprzyjają budowaniu wspomnień, sąsiedzkich relacji i pielęgnowaniu rodzinnych tradycji. Dlatego jako Samorząd wspieramy ich rozwój, bo inwestycja w taką przestrzeń to inwestycja w jakość życia mieszkańców oraz silniejsze lokalne wspólnoty.
]]>