Jak rozczytać Mazowsze?

Tym razem posiedzenie komisji kultury odbyło się w Stacji Muzeum w Warszawie (placówka samorządu Mazowsza). Podczas obrad zastanawiano się, jak samorząd i jego partnerzy mogą jeszcze aktywniej uczestniczyć w promocji czytelnictwa. Radni byli jednomyślni – inwestycja w czytelnictwo najmłodszych to najlepsza długoterminowa lokata w przyszłość Mazowsza.

Proces, a nie jednorazowa akcja

– Samorząd może skutecznie wspierać czytelnictwo, traktując biblioteki jako nowoczesne centra kultury, a nie tylko wypożyczalnie. Biblioteka w XXI wieku musi stać się lokalnym, tętniącym życiem centrum kultury. I tego właśnie chcemy na Mazowszu – podkreśliła przewodnicząca Katarzyna Anna Bornowska. Jako niezbędne działania w tej kwestii wymieniła dofinansowanie zakupu przez małe biblioteki nowości wydawniczych, organizację spotkań autorskich czy warsztatów. – Mamy świadomość, że jest to proces i tego nie robi się ad hoc. Dziś zaczynamy ten temat, ale już niebawem chciałabym rozmawiać o realnym mechanizmie wsparcia dla bibliotek, które ciągle mają za małe środki, aby kupować nowości wydawnicze czy organizować ciekawe spotkania wokół literatury. Będziemy nad tym pracować – dodaje.

Rynek książki

W 2024 roku w województwie mazowieckim było ponad 900 tys. czytelników (osób aktywnie wypożyczających książki w bibliotekach publicznych). Skorzystali oni z 943 bibliotek publicznych. W naszym województwie funkcjonuje też ponad 30 wydawnictw z ofertą dla dzieci i młodzieży. To sporo, jednak w 2024 roku odnotowano spadek sprzedaży książek dla dzieci o około 20% w stosunku do 2023 roku. To na pewno jedno ze współczesnych wyzwań.

Marta Milewska, zastępczyni dyrektora Kancelarii Marszałka ds. komunikacji zewnętrznej, wieloletnia rzeczniczka UMWM, podczas prezentacji poświęconej czytelnictwu poinformowała, że w 1/3 mazowieckich gmin nie ma dziś domu kultury. – Rolę tę przejmują w nich biblioteki, które są jedynym miejscem kontaktu z kulturą. Nie zawsze mają jednak środki, aby funkcję tę w pełni realizować. To dla nich olbrzymie wyzwanie.

Odblokować czytanie

Zdaniem radnych, by wspierać czytelnictwo, trzeba działać na wielu poziomach: od pielęgnowania nawyku czytania w domach i wczesnego wsparcia rodzin, aż po stabilne finansowanie bibliotek.

– Staranne dobieranie i kupowanie nowości wydawniczych jest istotne, ale równie ważna jest współpraca z bibliotekami szkolnymi i analiza tytułów, które są najczęściej wypożyczane. Powinniśmy zapewnić środki na regularny zakup nowości, w tym e-booków i audiobooków, aby biblioteka była atrakcyjnym miejscem także dla młodszych czytelników – zaznaczała Sylwia Lacek (klub KO).

Wielki potencjał małych ośrodków

Na zwiększenie dostępności kultury w mniejszych miejscowościach zwrócił uwagę Łukasz Cicholski (klub PiS). – Jestem przekonany, że kluczem do sukcesu jest docieranie do najmłodszych i zaszczepianie w nich miłości do literatury, zanim pochłonie ich wyłącznie świat cyfrowy. Uważam, że musimy wyjść poza metropolię warszawską. Należy mocno skupić się na mniejszych ośrodkach miejskich. Tam potencjał jest ogromny, a głód ciekawych inicjatyw kulturalnych – wielki.

Jak to jednak osiągnąć w praktyce? Pomysłem przywoływanym przez radnego jest zwiększenie liczby spotkań autorskich.

Rola gminnych bibliotek

W wielu mazowieckich gminach jedynymi dostępnymi instytucjami kultury są często biblioteki. Stąd też ich duża odpowiedzialność.

Ten fakt zaakcentował Krzysztof Grzegorz Strzałkowski (klub KO). Przytoczył ciekawy przykład Biblioteki Komiksowo, funkcjonującej w ramach Biblioteki dla Dzieci i Młodzieży nr 21, która jest jedyną taką placówką w Warszawie. – Czytelnicy chętnie odwiedzają Komiksowo w poszukiwaniu ciekawych lektur, a ci, którzy nie mieli do czynienia z tego typu literaturą, poszerzają swoje kręgi zainteresowań. Sam się uczyłem czytać na komiksach – konstatował.

Nawyk, nie przymus

Czytanie od najwcześniejszych lat buduje język, wyobraźnię i daje kapitał na całe życie.

– Rozbudzenie pasji do książek osiąga się poprzez codzienne nawyki – zauważała podczas prezentacji Marta Milewska. –  Czytanie rozwija wyobraźnię, empatię i ciekawość świata, poszerza słownictwo i wspiera naukę języka. Umożliwia też odnalezienie bohaterów bliskich doświadczeniom dziecka – przekonywała. – Co ważne, dzieci, którym się czyta i które czytają samodzielnie, są bardziej stabilne emocjonalnie i odporne psychicznie. Poziom stresu obniża się bowiem o 68% już po 6 min. czytania – dodawała.

Katarzyna Anna Bornowska zwróciła uwagę, że również wzorzec estetyczny ma wpływ na kształtowanie gustu małego człowieka.

– Dzieci nie chcą czytać książek, które nie są atrakcyjne graficznie. Dla najmłodszych czytelników to przecież oprawa graficzna stanowi główne medium książki. A przyciągać do czytania mogą np. rzeczy tak elementarne, jak odpowiednia wielkość liter czy atrakcyjna szata graficzna. Książki powinny więc uczyć poczucia estetyki.

Jak to robimy na Mazowszu?

Tylko w minionym roku samorząd Mazowsza dofinansował kilkadziesiąt wydarzeń propagujących czytelnictwo, m.in. spotkania w bibliotekach i festiwale. Konsekwentnie prowadzi akcję „Kulturalna szkoła na Mazowszu”. W 2025 roku wzięło w niej udział ponad 300 tys. osób! Od przeszło dwóch dekad organizuje i przyznaje Nagrodę im. Cypriana Kamila Norwida – prestiżowe wyróżnienie dla artystów tworzących na Mazowszu, również w dziedzinie „literatura”.

Jedyne takie muzeum

Stacja Muzeum opowiada historię kolejnictwa poprzez tabor, makiety, pamiątki oraz projekty oparte na historii mówionej. O wyjątkowości tego miejsca świadczą m.in.: imponujący skansen taboru, lokalizacja i historia oraz interaktywność i edukacja. Emilia Oleksiak, dyrektor tej placówki przedstawia instytucję nie tylko jako miejsce gromadzące zabytki techniki kolejowej, ale jako nowoczesną placówkę kultury i edukacji. W ostatnim czasie wzbogaciła się ona o nową salę edukacyjną z multimediami i symulator EN57 –interaktywną atrakcję pozwalającą wcielić się w rolę maszynisty kultowego pociągu.

Katarzyna Anna Bornowska, przewodnicząca sejmikowej komisji kultury

Moim priorytetem jest wzmocnienie czytelnictwa na Mazowszu. Dlatego myślimy o stworzeniu skutecznego narzędzia wsparcia dla lokalnych bibliotek tak, aby ludzie z pasją, którzy w nich pracują, mogli rozwinąć skrzydła i realizować ciekawe wydarzenia literackie. Chcemy, aby dzieci w każdej mazowieckiej gminie miały taki sam dostęp do wartościowych nowości wydawniczych.