Aktualności
XXIX posiedzenie Zespołu roboczego ds. oświaty, działającego w ramach WRDS
Autor: fot. Michał Słaby
Zmiany demograficzne, nowe rozwiązania przewidziane w nowelizacji Prawa oświatowego oraz konieczność dostosowania sieci szkół do rzeczywistych potrzeb mieszkańców stawiają przed samorządami coraz większe wyzwania – o funkcjonowaniu placówek oświatowych na Mazowszu i kierunkach zmian dyskutowano 17 września 2026 r. podczas XXIX posiedzenia Zespołu roboczego ds. oświaty, działającego w ramach WRDS w woj. mazowieckim.
Mała szkoła – nowe możliwości
Na temat nowelizacji przepisów oświatowych tzw. „ustawie o małych szkołach”, opowiedziała Wioletta Krzyżanowska, Mazowiecka Kurator Oświaty. Kluczowym założeniem zmian jest ochrona placówek oświatowych przed likwidacją spowodowaną m.in. niżem demograficznym oraz efektywniejsze zarządzanie infrastrukturą szkolną. Najważniejsze obszary zmian to:
- nowe struktury organizacyjne szkół podstawowych,
- szkoły filialne,
- przekształcanie szkół w szkoły filialne,
- nowe zasady likwidacji i przekształcenia szkół,
- nowe obowiązki informacyjne i konsultacyjne,
- nowe zasady opiniowania obwodów,
- możliwość szerszego wykorzystania budynków szkolnych,
- dodatkowe rozwiązania dla szkół liczących do 70 uczniów,
- nowe możliwości organizacji świetlicy.
Podkreśliła, że nowe przepisy wprowadzają obowiązkowe konsultacje społeczne oraz przejrzyste informowanie o planowanych zmianach w sieci szkół. Wzmocniono również rolę kuratora oświaty w przypadku kluczowych - w okresie niżu demograficznego - sytuacji: zmiany obwodu szkoły lub jej likwidacji albo przekształcenia.
Kryzys demograficzny
W trakcie dyskusji Justyna Wrocławska z Urzędu Statystycznego w Warszawie zwróciła uwagę, że procesy demograficzne, które zachodzą w województwie mazowieckim wpływają na wiele aspektów, w tym na edukację. W 2025 r. w województwie mazowieckim zarejestrowano o 1558 mniej urodzeń niż przed rokiem. Była to najmniejsza ich liczba odnotowana na przestrzeni ostatnich 25 lat. Zmniejszenie się liczby urodzeń miało miejsce zarówno w miastach jak i na wsi.
Czy spadek liczby urodzeń i tym samym liczby dzieci przełoży się na funkcjonowanie placówek oświatowych?
– W przypadku województwa mazowieckiego należy pamiętać o jego niejednolitym charakterze. We wszystkich miastach na prawach powiatu (z wyjątkiem Warszawy) zaobserwowano spadek liczby ludności, przy jednoczesnym znacznym przyroście ludności na ich obszarach podmiejskich. Jest to prawdopodobnie pokłosie pogłębiającego się procesu suburbanizacji czyli poszukiwania dobrych warunków środowiskowych do życia, niższych kosztów zakupu mieszkań, zmiany wzorców świadczenia pracy (praca zdalna) bez konieczności codziennych dojazdów – zauważyła Justyna Wrocławska.
Proces likwidacji w praktyce
Na przykładzie gmin Brańszczyk oraz Długosiodło zaprezentowano przebieg procesu likwidacji i przekształcenia szkół. Głównym powodem trudnych, ale konicznych decyzji była mała liczebność oddziałów. Dodatkowo, samorządy, mimo corocznego przeznaczania wielomilionowych środków na dopłaty do oświaty, nie były w stanie efektywnie utrzymywać kilku placówek przy stale malejącej liczbie dzieci. Na terenie obu gmin budynki szkolne zostały lub zostaną zagospodarowane na potrzeby lokalnych społeczności, stając się miejscami spotkań, integracji, aktywności społecznej, kulturalnej i edukacyjnej. Jednocześnie uczniom zapewniono bezpieczny i sprawnie zorganizowany transport do nowych placówek.
Z perspektywy czasu wprowadzane zmiany są oceniane pozytywnie przez mieszkańców, nauczycieli oraz samych uczniów. Umożliwiło to dzieciom dostęp do lepiej wyposażonych budynków, szerszej oferty zajęć edukacyjnych i pozalekcyjnych oraz większych możliwości rozwoju społecznego poprzez naukę w liczniejszych grupach rówieśniczych. Doświadczenia analizowanych gmin pokazują, że odpowiednio przygotowane i przeprowadzone przekształcenia mogą przynieść korzyści zarówno uczniom, jak i całej lokalnej społeczności.
