Światowy Dzień płodowego zespołu alkoholowego (FAS)

Alkohol w ciąży może zmienić życie dziecka

FASD, czyli spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych, to grupa zaburzeń rozwojowych, które mogą pojawić się u dziecka w wyniku narażenia na alkohol w okresie prenatalnym. Alkohol przenika przez łożysko i może wpływać na rozwijający się organizm, w tym przede wszystkim na mózg.

Jedną z najbardziej znanych postaci FASD jest FAS – płodowy zespół alkoholowy. Może on powodować zarówno problemy fizyczne, jak i zaburzenia dotyczące rozwoju psychicznego i neurologicznego dziecka.

Objawy FAS mogą być bardzo różne.  Najbardziej typowe to m.in. specyficzne zmiany w wyglądzie twarzy, niższy wzrost oraz zaburzenia neurologiczne. U części dzieci pojawiają się także trudności z uczeniem się, koncentracją, pamięcią, kontrolowaniem emocji i zachowaniem. W cięższych przypadkach mogą występować również niepełnosprawność intelektualna i obniżony iloraz inteligencji.

Nie ma jednak jednego zestawu objawów, który dotyczyłby każdego dziecka. FASD to spektrum, dlatego jego obraz i nasilenie mogą być bardzo różne.

To nie tylko problem uzależnienia

Ryzyko związane z ekspozycją na alkohol w ciąży nie dotyczy wyłącznie osób uzależnionych. Dlatego eksperci zalecają całkowitą abstynencję od alkoholu przez cały okres ciąży. Nie ma bowiem ustalonej dawki alkoholu, co do której można zagwarantować, że będzie bezpieczna dla rozwijającego się dziecka.

Ważne jest również to, że FASD nie można wyleczyć. Najprostszym sposobem ograniczenia ryzyka FASD jest całkowita rezygnacja z alkoholu w czasie ciąży. 

Zaburzenia u dzieci z FAS

Dzieci z rozpoznanym płodowym zespołem alkoholowym (FAS) mogą mieć trudności z zachowaniem i nauką. Takie problemy mogą wystąpić nawet wtedy, gdy matka w czasie ciąży spożywała niewielkie ilości alkoholu.

Do najczęstszych objawów fizycznych FAS należą:

• niski wzrost i mniejszy obwód głowy,
• nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu układu kostno-mięśniowego, w tym zbyt wysokie lub zbyt niskie napięcie mięśni,
• wady budowy i funkcjonowania niektórych narządów, m.in. serca, wątroby, nerek oraz układu moczowo-płciowego,
• problemy ze słuchem i wzrokiem.

FAS wpływa też na rozwój psychiczny i neurologiczny u dziecka. W wyniku zaburzenia mogą pojawić się:

• niski iloraz inteligencji, opóźnienie umysłowe,
• opóźniony rozwój mowy oraz ograniczony zasób słów,
• problemy z koncentracją i pamięcią u dzieci,
• trudności w nauce,
• nadpobudliwość, zachowania agresywne,
• problemy z rozumieniem pojęć abstrakcyjnych oraz odróżnieniem świata rzeczywistego od nierealnego,
• trudności w kontaktach społecznych,
• niedostosowanie społeczne,
• niedojrzałość emocjonalna,
• słabe zdolności adaptacyjne.

Spożycie i sprzedaż alkoholu w Polsce i na Mazowszu

W związku ze zbliżającym się Światowym Dniem FAS, warto zwrócić uwagę na skalę głównego podłoża tego zespołu zaburzeń, czyli spożycia i powiązanej z nim sprzedaży alkoholu w Polsce i na terenie województwa mazowieckiego.

Przychody ze sprzedaży alkoholu i wyrobów tytoniowych w 2024 r. w Polsce wyniosły prawie 3,2 miliarda zł, a w województwie mazowieckim około 968 milionów.

Przeciętne miesięczne wydatki na alkohol na 1 os. w gospodarstwie domowym w 2024 r. wyniosły 48,55 zł. Oznacza to wzrost o około 15 zł względem danych z 2015 roku.1 

Dostrzeżmy dzieci z FAS/FASD

O FAS i FASD wciąż mówi się za mało, choć problem dotyczy około 2 proc. dzieci w Polsce. Światowy Dzień FAS to dobra okazja, by przypomnieć, że dzieci z tym zaburzeniem są wśród nas i potrzebują nie tylko diagnozy, ale przede wszystkim zrozumienia, wsparcia i odpowiedniej pomocy.

Temat coraz częściej podejmują organizacje pozarządowe – fundacje i stowarzyszenia, które starają się zwrócić uwagę na potrzeby dzieci z FAS/FASD oraz ich rodzin. Wspierają także rodziców i rodziców zastępczych, pomagając im lepiej zrozumieć zaburzenie i radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.

Fundacja „Dom Z Serducha” im. Jakuba Koryckiego zaprasza mieszkańców województwa mazowieckiego i całej Polski, by 9 września wziąć udział w akcji „Czerwony Znak dla FAS”.  Akcja polegać będzie na tym, aby w Światowy Dzień FAS wszyscy chętni ubrali czerwony element garderoby jako symbol zwiększenia świadomości i solidarności z osobami żyjącymi z FASD. Szczególnie zachęca się do założenia czerwonego obuwia.

Więcej informacji o tej i innych akcjach, a także o FAS/FASD można znaleźć na oficjalnym profilu na Facebooku’u fundacji. 

Przydatną wiedzę i szczegółowe dane o FAS/FASD można znaleźć również na stronie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Warto zajrzeć również na stronę Ciąża bez alkoholu.